Père Lachaise’de Ünlü Mezarlar

Paris’i düşününce ilk akla gelen şey çoğu zaman Eyfel Kulesi’nin ışıltısı, dimdik ayakta duran bir kule; ya da Louvre’ın sonsuz koridorları olur. Ama şehrin 20. bölgesinin bir köşesinde, Belleville tepelerinin hemen altında, sanki zamanın biraz daha yavaş aktığı, biraz daha yumuşak soluduğu bir yer var: Père Lachaise Mezarlığı. Burası, sadece bir defin alanı değil; yaklaşık 44 hektarlık (110 dönüm) bir arazide yayılmış, taş kaplı yollar ve heykellerle bezeli, adeta büyülü bir bahçeyi andıran, açık hava müzesine dönüşmüş bir dünya.

Père Lachaise’in hikayesi, 1804 yılına, Napolyon dönemine kadar uzanıyor. Adını XIV. Louis’in günah çıkardığı Cizvit rahibi Père François de la Chaise’den alan bu bölge 19. yüzyılın başlarında şehir merkezinden uzak kaldığı için ilgi görmemişti. Ancak 1817’de Orta Çağ’ın ünlü aşıkları Abelard ve Heloise’in kalıntılarının buraya taşınmasıyla ün kazandı. Ardından Molière ve La Fontaine gibi dev isimlerin cenazeleri de buraya getirilince, Père Lachaise bir anda “seçkinlerin istirahatgahı” haline geldi.

Bugün Père Lachaise Mezarlığı yaklaşık 70.000 mezara ev sahipliği yapıyor; ancak aile mezarlarında birden fazla kişinin yatması nedeniyle toplam gömülü sayısı 300.000 ile 1 milyon arasında tahmin ediliyor. Yılda 3,5 milyon ziyaretçi ağırlayan bu mezarlık, Paris’in en büyük ve en çok ziyaret edilen mezarlığı olarak tarihi önemini korumaya devam ediyor.

Sessiz İstirahatgahının Ünlü Sakinleri

Père Lachaise Mezarlığı’nda dolaşmak, 19. yüzyıldan beri tarihin en etkili figürleriyle sessiz bir karşılaşma fırsatı sunar. Taşların ve heykellerin arasında ilerledikçe, sıradan mezarların nasıl olup da zamanla birer kült mekana dönüştüğünü görürsünüz. Her biri, ardında iz bırakmış birer sanatçı, düşünür ya da asi ruhu barındırır. İşte o labirent yollarda karşınıza çıkacak dört önemli isim ve onların mezarlarına dair bilmeniz gerekenler:

Oscar Wilde 

Ünlü İrlandalı yazar Oscar Wilde‘ın mezarı, Père Lachaise Mezarlığı’nın en ilginç ve en çok konuşulan hikayelerinden birine sahip. Wilde, 1900 yılında Paris’te, yoksulluk içinde ve sürgünde hayatını kaybettiktan sonra, buraya gömüldü. Mezar anıtı, ünlü heykeltıraş Auguste Rodin tarafından tasarlandı ve üzerinde bir Mısır sfenksi figürü yer alır – bu, Wilde’ın “Sfenks” adlı şiirinden esinlenmiştir. Sfenks, yazarın gizemli kişiliğini ve edebi derinliğini simgeler.

Ziyaretçiler, uzun yıllar boyunca sevgi ve saygı göstergesi olarak mezar taşını rujla öpmeyi gelenek haline getirmişti. Bu uygulama, Wilde’ın hayranları arasında romantik bir ritüel haline geldi ve taşın yüzeyi binlerce dudak iziyle kaplandı. Ancak, zamanla taşın yüzeyi aşınmaya ve zarar görmeye başlayınca, mezarlık yetkilileri 2011 yılında anıtı koruyucu bir cam panelin arkasına almak zorunda kaldı. Bu, Wilde’ın ölümsüz cazibesinin bir kanıtı olarak görülebilir.

Wilde’ın keskin zekası ve kendine özgü nüktedanlığı, bugün hala mezar taşına kazınmış sözlerinde yaşıyor: “Yet again? When will you learn that I am not here?” (Yine mi? Ne zaman öğreneceksin ki burada değilim?). Bu ifade, Wilde’ın bir arkadaşına yazdığı bir mektuptan alınmış ve ziyaretçilere yazarın alaycı ruhunu hatırlatır.

Mezar, edebiyatseverlerin vazgeçilmez uğrak yerlerinden biri olmaya devam ediyor. Eğer Père Lachaise’e giderseniz, 89. bölümde bulunan bu anıtı kolayca bulabilirsiniz. Wilde’ın eserleri gibi, mezarı da zamanın ötesinde bir çekicilik taşır.

Jim Morrison

 The Doors grubunun efsanevi solisti ve “Kertenkele Kral” lakaplı şairi, 1971’de Paris’te bir otel odasında hayata veda ettiğinde henüz 27 yaşındaydı. Ölümüyle “27’ler Kulübü“nün en gizemli üyelerinden biri haline gelen Morrison’ın mezarı, yıllar içinde rock müzik tarihinin en popüler hac noktasına dönüştü.

Mezarlıkta 6. Bölüm’de (Division 6) yer alan bu mütevazı kabir, aslında başlangıçta isimsizdi; ancak hayatanın hayranlığı mezar taşını bir anma mabedine çevirdi. Mezarın üzerindeki Yunanca “Kata Ton Daimona Eaytoy” (Kendi ruhunun sesine/şeytanına sadık kaldı) yazısı, onun kural tanımaz ve mistik kişiliğini ebedileştiriyor.

Ziyaretçiler, mezarı çevreleyen demir parmaklıkların ardına bıraktıkları çiçekler, el yazısı şiirler, küçük notlar ve bazen de Morrison’ın anısına içilen bir şişe içkiyle burayı yaşayan bir mekana dönüştürüyor. Bugün hala dünyanın dört bir yanından gelen rock tutkunları, Morrison’ın mezarı başında onu anarak sessiz bir ayin gerçekleştiriyor.

Frédéric Chopin

Polonyalı piyano dehası ve romantik dönemin melankolik sesi Frédéric Chopin 1849 yılında henüz 39 yaşındayken Paris’te veremden hayata veda etti. Père Lachaise’in 11. Bölümü’nde (Division 11) yer alan mezarı, mezarlığın en çok ziyaret edilen ve çiçeklerle en sık donatılan köşelerinden biridir.

Auguste Clésinger tarafından yapılan anıt, ince işçiliğiyle hemen dikkat çeker. Mezarın üzerinde, elinde kırık bir lir tutan, boynu bükük ve kederli Euterpe (Müzik ve Şiir İlahı) heykeli yükselir. Bu heykel, sanatçının zamansız gidişine tutulan bir yasın taştan gövdesi gibidir. Kaidedeki piyano tuşlarını andıran dikey çizgiler ve zarif işçilik, Chopin’in müziğindeki o şairane dokuyu temsil eder.

Chopin’in hikayesini benzersiz kılan detay ise vasiyetidir: Paris’te defnedilmesine rağmen, kalbi ölümünden sonra çıkarıldı ve kız kardeşi Ludwika tarafından bir kavanoz içinde gizlice Varşova’ya götürüldü. Bugün, Varşova’daki Kutsal Haç Kilisesi’nin bir sütununa gömülüdür. Bu durum, bestecinin Polonya’ya duyduğu derin hasreti yansıtır ve Père Lachaise’deki anıtı, tarihi bir sembol haline getirir.

Édith Piaf

“Kaldırım Serçesi” (La Môme Piaf) olarak bilinen ve Fransa’nın sesini dünyaya duyuran efsanevi şarkıcı, 1963 yılında henüz 47 yaşındayken aramızdan ayrıldı. Père Lachaise’in 97. Bölümü’nde (Division 97) yer alan aile kabristanı, mezarlığın görkemli ve anıtsal mezarları arasında şaşırtıcı derecede sade ve mütevazıdır.

Bu sadelik aslında Piaf’ın sokaklardan yükselen, acıyla yoğrulmuş ama mağrur hayat hikayesinin bir yansımasıdır. Siyah mermerden yapılmış yalın mezar taşının üzerinde sadece altın harflerle ismi ve aile üyelerinin bilgileri yer alır. Ancak bu basit taş parçası, Fransız ruhunun en içten, en savunmasız ve en dirençli temsilcilerinden biri olarak kabul edilir. Burası sadece bir mezar değil; “La Vie En Rose“ ve “Non, Je Ne Regrette Rien“ gibi şarkılarla bir ulusun hüznünü, aşkını ve her şeye rağmen pes etmeyen tutkusunu simgeleyen bir anıttır.

Père Lachaise’deki Türk İzleri

Mezarlıkta dolaşırken karşınıza çıkan Türkçe isimler, Paris’in kozmopolit yapısı içinde Türkiye’nin yakın tarihine dair hüzünlü birer durak noktasıdır. Özellikle 20. yüzyılın son çeyreğinde siyasi nedenlerle Fransa’ya yerleşen ve burada vefat eden iki önemli figürün kabri, Türk ziyaretçilerin mezarlıktaki ana rotasını oluşturur.

Yılmaz Güney

Türk sinemasının “Çirkin Kral” lakaplı oyuncusu, senaristi ve yönetmeni olan Yılmaz Güney, 9 Eylül 1984’te Paris’te mide kanseri nedeniyle hayatını kaybetmiştir. 62. Bölüm’de (Division 62) yer alan mezarı, başlangıçta geçici bir yere defnedilmiş olsa da daha sonra mevcut konumuna taşınmıştır. Mezar taşında, sanatçının sinema kariyerini ve siyasi kimliğini temsil eden sade bir tasarım hakimdir. Burası, sadece bir sinemacının istirahatgahı değil, aynı zamanda Türkiye’nin 1970’li ve 80’li yıllardaki siyasi atmosferinin Paris’teki fiziksel bir izdüşümü olarak kabul edilir.

Ahmet Kaya

Türkiye’nin en çok satan ve tartışılan müzisyenlerinden biri olan Ahmet Kaya, 16 Kasım 2000’de geçirdiği kalp krizi sonucu Paris’te vefat etmiştir. 71. Bölüm’de (Division 71) bulunan kabri, eşi Gülten Kaya tarafından yaptırılan ve üzerinde sanatçının portresinin yanı sıra memleket hasretini simgeleyen motiflerin bulunduğu bembeyaz bir mermer anıtla kaplıdır. özellikle anma günlerinde mezarın etrafı, dünyanın dört bir yanından gelen ziyaretçilerin bıraktığı karanfiller ve notlarla genellikle doludur.

Tarihsel Bir Dipnot: Osmanlı Mirası

Père Lachaise’deki Türk izleri, sadece yakın dönemin kültürel figürleriyle sınırlı değildir. 19. yüzyılda, özellikle Kırım Savaşı (1853–1856) ve sonrası dönemde Fransa’yla diplomatik ve askeri ilişkiler yoğunlaşırken, Paris’te vefat eden bazı Osmanlı devlet adamları, paşaları ve öğrencilerin Père Lachaise gibi mezarlıklarda defnedildiğine dair tarihî kaynaklar ve söylentiler bulunmaktadır.

Mezarlığın 85. Bölümü, 1856 yılında Osmanlı ve Fransız Müslüman topluluklarının kullanımına açılan bir Müslüman mezarlığı bölümüne ev sahipliği yapıyordu ve küçük bir cami içeriyordu. Ancak cami, 1914’te yıkılmış olup bölgenin bakımı zamanla yetersiz hale gelmiştir. Günümüzde bu bölüm, hala bazı Müslüman mezarlarına (örneğin İranlı yazar Sādegh Hedāyat’ın mezarı) ev sahipliği yapıyor, ancak Osmanlı dönemine ait birçok mezarın kayıtları eksik veya belirsiz durumda. Bazı kaynaklarda bölgenin Grande Mosquée de Paris ile bir bağlantısı önerilse de, resmi belgelerde tam bir taşınma veya kayıp detaylandırılmamıştır.

Bugün Père Lachaise, 19. yüzyıl Osmanlı diplomatik ve Müslüman topluluğunun kalıntılarını taşıyan bir hafıza alanı olarak önemini koruyor; ancak Türk ziyaretçiler için bu, özellikle Yılmaz Güney ve Ahmet Kaya gibi yakın dönemin kültürel figürleriyle birleşen bir hafıza mekanı olma niteliğini daha güçlü bir şekilde sürdürüyor.

Ziyaretçiler İçin Küçük Bir Pusula

Bu mistik atmosferi solumak istiyorsan, bazı ipuçlarını hafıza defterine not et.

• Zamanlama: Mezarlığın en büyülü anı, sonbaharın sabahları, sislerin ağaçların arasından süzülüp, ışığın pus gibi süzülerek süslendiği saatlerde. Bu hüznü kapmaya kalkarsan, erken saatlerde gelmek, kalabalıktan uzaklaşmak ve sessizliğin tam manasıyla seninle birlikte yürümesini sağlar.
• Haritasız Çıkma: 44 hektarlık bir labirentten bahsediyoruz! Girişte ücretsiz bir harita almak ya da telefonuna dijital bir harita indirmek, bu sessiz labirentte kaybolmadan yürümeni sağlar. Bu harita, sadece yol değil, bir hüzün rehberi olabilir.
• Saygı: Burası bir park değil, bir istirahatgâh. Fotoğraf çekmek serbest; ancak bir kural var: sessizlik ve anılarla vedalı bir şekilde yürü.
• Giriş: Ücretsiz
• Metro: Père Lachaise (2 ve 3 numaralı hatlar)  

Père Lachaise’i düşündüğümde, aklıma ölümün soğuk ve kasvetli bir yanı değil, daha çok sanatın, tarihin ve insan hikayelerinin canlı bir koleksiyonu geliyor. Paris’in doğusunda yer alan bu ünlü mezarlık, zamanla Avrupa’nın en büyük nekropollerinden biri haline geldi. Orada Oscar Wilde, Jim Morrison, Edith Piaf gibi sanatçıların mezarlarına denk geldiğinizde, sadece hüzün hissetmiyorsunuz; aynı zamanda ilham, yaratıcılık ve derin bir tarihi bağ kurma fırsatı yakalıyorsunuz.

Bir öğleden sonra bu mistik bahçede vakit geçirmek, sıradan bir mezar ziyareti olmaktan çıkıyor; yollar boyunca yürüyerek, Gotik tarzı anıtlar, heykeller ve çiçeklerle süslenmiş mezar taşları arasında dolaşmak, insanın geçmişle yüzleşmesini ve hayatın güzelliklerini keşfetmesini sağlıyor. Ağaçların gölgesinde oturup düşünmek, ölümün ötesinde hayatın kalıcı izlerini ve insan ruhunun sonsuzluğunu kutlamak gibi bir şey – bir nevi hafıza yürüyüşü, her adımda bir sanat eseri veya tarihi anıyla zenginleşiyor. Bu yer, Paris’in canlı ruhunu yansıtan bir açık hava müzesi gibi; yaşayanların geçmişin kahramanlarıyla ilham dolu bir bağlantı kurduğu, hayatı ve sanatı kutlayan bir alan olarak kalıyor.

Yorumlar

yorumlar